Wat is cannabis?

Cannabis is een geslacht van bloeiende planten uit de hennepfamilie (Cannabaceae), dat in het vroege neolithicum voor het eerst in Oost-Azië werd gedomesticeerd. De meeste botanici erkennen één variabele soort, Cannabis sativa L. De plant bevat meer dan 560 bekende stoffen, waaronder ruim 100 cannabinoïden zoals THC, dat bedwelmend is, en CBD, dat dat niet is.

De cannabisplant maakt al duizenden jaren deel uit van de menselijke geschiedenis. In de loop der tijd is hij op allerlei manieren gebruikt: in rituelen, als genotmiddel en voor praktische toepassingen. Die geschiedenis is lang en complex en loopt door vele culturen en generaties heen.

Volgens onderzoek in Vegetation History and Archaeobotany komt cannabis hoogstwaarschijnlijk oorspronkelijk van het noordoostelijke Tibetaans Plateau (McPartland et al., 2019), en genoomgegevens laten zien dat de plant voor het eerst in Oost-Azië werd gedomesticeerd (Ren et al., 2021). Van daaruit verspreidde de plant zich in beide richtingen en bereikte uiteindelijk Zuid-Azië en Europa. Doordat hij zich goed aanpast en in verschillende klimaten overeind blijft, kon hij zich zo wijd verspreiden.

De plant bevat meer dan 560 geïdentificeerde bestanddelen (ElSohly et al., 2017). Een van de bekendste is tetrahydrocannabinol (THC), dat psychoactieve eigenschappen heeft. Een andere is cannabidiol (CBD), dat de afgelopen jaren veel aandacht heeft gekregen. Deze en andere cannabinoïden werken samen met het endocannabinoïdesysteem van het lichaam, dat bij verschillende interne processen betrokken is.

Formula Swiss werd in 2013 opgericht en is medeoprichter van het novel-foodconsortium van de EIHA, dat met de Europese toezichthouders werkt aan het veiligheidsdossier voor CBD.

Cannabis werd lange tijd gestigmatiseerd en streng aan banden gelegd, vooral vanwege de psychoactieve effecten. Dat beeld is niet helemaal verdwenen, maar de perceptie verandert. Doorlopend onderzoek en meer inzicht in de complexe opbouw van de plant leiden tot een evenwichtiger kijk op de plaats ervan in de moderne samenleving.

Liever kijken dan lezen? Deze video vat de belangrijkste punten van het artikel samen:

De belangrijkste punten

• Cannabis is een plant met een lange gebruiksgeschiedenis in uiteenlopende culturen, van spirituele tot recreatieve doeleinden.
• Hij bevat talrijke stoffen, waaronder cannabinoïden zoals THC en CBD, die inwerken op het endocannabinoïdesysteem van de mens.
• Namen die vaak vallen als het over cannabis gaat, zijn Cannabis sativa, Cannabis indica en Cannabis ruderalis, maar de taxonomische indelingen verschillen en deze namen voorspellen niet betrouwbaar de eigenschappen van een ras.
• Cannabis is een eenjarige plant en meestal tweehuizig, met mannelijke en vrouwelijke bloemen op aparte planten. Sommige rassen zijn eenhuizig en dragen zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen op dezelfde plant.
• Ondanks de controverse uit het verleden verschuift de kijk op cannabis naar een breder begrip van de uiteenlopende toepassingen.

De cannabisplant

Over de taxonomie van cannabis wordt gediscussieerd. Namen die in verschillende indelingen worden gebruikt, zijn Cannabis sativa, Cannabis indica en Cannabis ruderalis. Veel botanische indelingen erkennen één variabele soort, terwijl andere extra soorten of ondersoorten onderscheiden. Teeltaanduidingen moet u niet opvatten als een volledige botanische indeling.

Cannabis sativa

Cannabis sativa is de soortnaam die in veel botanische indelingen wordt gebruikt voor zowel hennep als drugstype-cannabis. De informele aanduiding sativa beschrijft vaak hoge planten met smalle blaadjes, maar zegt niets vast over geschiktheid voor een klimaat of over de bloeitijd. Hennepsoorten worden geselecteerd voor een bepaald gebruik van vezels, zaden of bloemen.

Wat is Cannabis sativa?

Cannabis indica

Cannabis indica wordt in sommige taxonomische indelingen als aparte soort erkend. In de teelt beschrijft de aanduiding indica vaak compacte planten met brede blaadjes. Deze omschrijvingen zeggen niets vast over de bloeiduur, de kouderesistentie of de geschiktheid van een ras voor een bepaalde teeltruimte; daarvoor is informatie over het specifieke ras nodig.

Cannabis ruderalis

Cannabis ruderalis is een naam die in sommige indelingen wordt verbonden met kleine, vaak vroegbloeiende planten. Daglengteneutrale of autoflowering planten kunnen bloeien zonder de korte-dagreactie die veel andere rassen nodig hebben; deze eigenschap komt ook voor in veredelde rassen en is niet beperkt tot planten die onder de naam ruderalis worden verkocht.

Veredelaars kunnen op dit bloeigedrag selecteren, maar het moment van bloei hangt nog steeds af van het ras en de teeltomstandigheden.

Hybride rassen

Door gerichte kruisingen zijn hybriden ontwikkeld die eigenschappen van sativa-, indica- en ruderalisplanten combineren. Deze hybriden kunnen worden afgestemd op bepaalde teeltomstandigheden, bouwkenmerken of cannabinoïdeprofielen, bijvoorbeeld voor gebruik in producten voor op de huid of in industriële toepassingen.

Chemische bestanddelen van cannabis

De cannabisplant bevat een breed scala aan natuurlijk voorkomende stoffen, waaronder cannabinoïden, terpenen en flavonoïden. De bekendste en best onderzochte cannabinoïden zijn THC en CBD.

THC, of tetrahydrocannabinol, is het belangrijkste psychoactieve bestanddeel van de plant. Het werkt in op specifieke receptoren in het lichaam, vooral de CB1-receptor, die in verband wordt gebracht met verschillende neurologische en biologische processen.

CBD, of cannabidiol, is een andere bekende cannabinoïde. Anders dan THC is het niet bedwelmend, al kan het wel invloed hebben op de hersenen. Lopend onderzoek naar CBD blijft mogelijke toepassingen en wisselwerkingen met andere plantenstoffen verkennen.

Naast cannabinoïden bevat cannabis ook terpenen, aromatische stoffen die de kenmerkende geur van de plant bepalen. Men denkt dat terpenen de totale ervaring met de plant beïnvloeden.

Een begrip dat in wetenschappelijke kringen vaak wordt besproken, is het zogeheten “entourage-effect”: de wisselwerking tussen cannabinoïden en terpenen en hoe die elkaar mogelijk beïnvloeden.

Wat zijn terpenen?

Het endocannabinoïdesysteem

Het endocannabinoïdesysteem (ECS) is een natuurlijk onderdeel van het menselijk lichaam en speelt een rol bij het regelen van en reageren op allerlei interne en externe invloeden. Het bestaat uit endocannabinoïden, specifieke receptoren, vooral CB1 en CB2, en enzymen die deze stoffen aanmaken en afbreken.

Men denkt dat het ECS betrokken is bij uiteenlopende biologische processen, waaronder het slaap-waakritme, de stemming, eetlustsignalen, het geheugen en aspecten van de voortplanting. Wetenschappers blijven de werking ervan op verschillende terreinen onderzoeken.

Lopende studies moeten duidelijk maken hoe deze wisselwerkingen werken en wat ze kunnen onthullen over het ECS als geheel.

Het endocannabinoïdesysteem

Cannabis en hennep

Cannabisrassen die worden geteeld voor vezels, zaden en CBD, met te weinig THC om high te worden, heten hennep; onze gids wat is hennep behandelt de wettelijke THC-grenzen, hennep vs marihuana en de toepassingen. Onze eigen hennep wordt in Zwitserland geteeld volgens biologische principes (zie hoe hennep wordt geteeld).

Verschil tussen cannabis, marihuana en hennep