Cannabis sativa L. is de plantensoort waartoe zowel hennep als drugscannabis behoort. In het dagelijks gebruik is "sativa" ook een label voor hoge planten met smalle bladeren. Genetisch onderzoek laat zien dat de labels sativa en indica maar losjes overeenkomen met de afstamming van een plant en het THC- of CBD-gehalte niet betrouwbaar voorspellen; dat moet worden gemeten.
Deze soort trekt al lang de aandacht door haar aanpassingsvermogen, kenmerkende groei-eigenschappen en uiteenlopende toepassingen, van landbouw tot industrie.
De hennep in onze oliën is Cannabis sativa, in verschillende variëteiten volgens biologische principes geteeld in Zwitserland, binnen, buiten en in kassen. Het extract wordt gemaakt met CO₂-extractie.
In dit artikel wil ik een grondige maar toegankelijke introductie geven tot Cannabis sativa. Of u nu nieuw bent in het onderwerp of uw kennis wilt uitbreiden, de volgende delen behandelen de geschiedenis, de bouw, het chemische profiel en het huidige gebruik.
Kijkt u liever dan dat u leest? Deze video behandelt de belangrijkste punten uit het artikel:
Belangrijkste punten
- Cannabis sativa is de ene soort waartoe zowel hennep als drugscannabis behoort; "sativa" is ook een label voor hoge planten met smalle bladeren.
- De plant werd in het vroege neolithicum voor het eerst in Oost-Azië gedomesticeerd en wordt sindsdien geteeld voor vezel, zaad en ritueel gebruik.
- Door haar aanpassingsvermogen kan de plant in een breed scala aan klimaten over de hele wereld groeien.
- De labels sativa en indica voorspellen het THC- of CBD-gehalte niet betrouwbaar.
Wat is Cannabis sativa?
De meeste botanici beschouwen Cannabis als één variabele soort, Cannabis sativa L.; indica en ruderalis worden meestal ingedeeld als ondersoorten of variëteiten daarvan (McPartland en Small, 2020).
Genoomsequencing van 110 planten van over de hele wereld liet zien dat Cannabis sativa in het vroege neolithicum voor het eerst in Oost-Azië werd gedomesticeerd, en dat alle huidige hennep- en drugscultivars afstammen van die oorspronkelijke genenpool (Ren et al., 2021). Sindsdien heeft de plant zich over de hele wereld verspreid dankzij haar aanpassingsvermogen aan uiteenlopende klimaten en haar vele toepassingen.
Cannabis sativa staat bekend om haar hoge groei, slanke bladeren en lange bloeicyclus. Historisch werd de plant voor allerlei doeleinden gebruikt, waaronder spirituele praktijken, textiel en als bron van zaad en vezel. Vandaag blijft het een interessante plant voor industrieel gebruik en voor teelt onder uiteenlopende omgevingsomstandigheden.
De geschiedenis van Cannabis sativa
De geschiedenis van Cannabis sativa is net zo divers als haar toepassingen. Historische bronnen, zoals beschreven in het tijdschrift iScience, laten zien dat Cannabis sativa al duizenden jaren wordt geteeld. In de oudheid werd de plant geteeld voor haar vezel, waarvan textiel werd gemaakt, terwijl de zaden als voedsel dienden.
In India maakt cannabis al duizenden jaren deel uit van spirituele praktijken. De plant bereikte Europa in de prehistorie: archeobotanische vondsten tonen menselijk gebruik in heel Eurazië rond de bronstijd (Long et al., 2017). In de middeleeuwen was hennep een belangrijk Europees gewas voor vezel, touw, kleding, papier en zeilen.
De plant was ook bekend om haar psychoactieve effecten. In de 19e eeuw bereikte Cannabis sativa Amerika, waar die psychoactieve eigenschappen de aandacht trokken. In recente tijden heeft het psychoactieve karakter geleid tot zowel meer belangstelling als aanhoudend debat.
De psychoactieve effecten van Cannabis sativa komen vooral van een stof die tetrahydrocannabinol (THC) heet. Niet alle Cannabis sativa-planten bevatten echter aanzienlijke hoeveelheden THC.
Sommige variëteiten, vaak hennep genoemd, zijn ontwikkeld om zo min mogelijk THC te bevatten en worden veel gebruikt voor industriële doeleinden, zoals de productie van vezel, papier en biobrandstof.
Ondanks de lange geschiedenis is Cannabis sativa in veel regio's aan strenge controles onderworpen vanwege haar psychoactieve eigenschappen. De opvattingen veranderen geleidelijk, en sommige landen hebben hun aanpak aangepast met het oog op nieuwe toepassingen.
Fysieke kenmerken van Cannabis sativa
Cannabis sativa is een eenjarige plant die buiten meestal 2 tot 4 meter hoog wordt. De plant heeft een open, vertakte bouw met lange, smalle bladeren die in tegenoverstaande paren langs de stengel staan. De bladkleur is meestal groen, maar kan ook paarse of bronskleurige tinten hebben.
De bloemen zijn klein en groeien in trossen langs de stengel. Ze staan bekend om hun doordringende geur en bevatten wisselende gehaltes aan cannabinoïden. De bouw van Cannabis sativa is goed geschikt voor teelt in warmere klimaten met een lang groeiseizoen.
Deze planten hebben een langere bloeicyclus dan andere cannabissoorten en hebben buiten meestal 60 tot 90 dagen nodig om te bloeien. Onder gecontroleerde omstandigheden binnen kan die periode korter zijn. Cannabis sativa staat vaak bekend om haar hoge opbrengst.
De plant vormt talrijke toppen, die om hun cannabinoïdegehalte worden geoogst. Deze toppen zijn meestal minder compact, maar groter en talrijker dan die van andere soorten.
De chemische samenstelling van Cannabis sativa
Zoals alle cannabisplanten bevat Cannabis sativa een verscheidenheid aan chemische stoffen. De bekendste daarvan zijn cannabinoïden, die inwerken op het endocannabinoïdesysteem.
De bekendste cannabinoïde is THC (tetrahydrocannabinol), dat met psychoactieve effecten in verband wordt gebracht. Cannabis sativa bevat ook andere cannabinoïden, zoals CBD (cannabidiol), dat geen psychoactieve effecten geeft.
Cannabis met veel THC kan angst, rusteloosheid en een snellere hartslag veroorzaken, en regelmatig gebruik leidt tot gewenning.
Naast cannabinoïden bevat Cannabis sativa terpenen. Deze aromatische stoffen zorgen voor de kenmerkende geur en komen ook in veel andere planten voor.
Terpenen helpen de eigenschappen van verschillende Cannabis sativa-variëteiten te bepalen. Sommige worden in verband gebracht met bepaalde geuren of aromaprofielen.
De wisselwerking tussen cannabinoïden en terpenen wordt soms het "entourage-effect" genoemd, een concept dat beschrijft hoe meerdere stoffen elkaars gedrag kunnen beïnvloeden wanneer ze samen aanwezig zijn.
Waarnemingen over Cannabis sativa
Sommigen beschrijven sativavariëteiten als stimulerender. Er is geen betrouwbaar bewijs dat het label de effecten voorspelt; die hangen vooral af van het gemeten THC- en CBD-gehalte en de gebruikte hoeveelheid.
Sativarassen met meer CBD worden vaak gekozen om andere, niet-bedwelmende eigenschappen. CBD heeft de aandacht getrokken om mogelijke toepassingen, maar het huidige bewijs is beperkt, en eventuele voordelen worden nog onderzocht.
De uitkomsten kunnen afhangen van meerdere factoren, zoals het gekozen ras, de gebruikte hoeveelheid en individuele verschillen. Daarom wordt aangeraden een gekwalificeerde deskundige te raadplegen voordat u gebruik overweegt voor een specifieke klacht.
Cannabis sativa vs. Cannabis indica vs. Cannabis ruderalis
Cannabis sativa en Cannabis indica zijn de twee bekendste namen binnen het geslacht cannabis. Ze worden meestal onderscheiden op basis van hun groeiwijze en algemene voorkeuren van gebruikers.
Sativatypen worden vaak omschreven als energieker van karakter, terwijl indicavariëteiten meestal als rustiger worden gezien. Deze indelingen zijn gebaseerd op traditioneel gebruik en anekdotische verhalen, niet op sluitend wetenschappelijk bewijs.
| Kenmerk | Sativatype | Ruderalistype | Indicatype |
|---|---|---|---|
| Herkomst | Drugstypen uit Zuid-Azië; hennep voor het eerst gedomesticeerd in Oost-Azië | Wilde planten uit Centraal-Azië en Rusland | Afghanistan en aangrenzend Centraal-Azië |
| Plantgrootte | Hoog, vaak 2–4 meter | Klein, meestal 30–76 cm | Lager, zelden boven 2 meter |
| Bladeren | Lange, smalle deelblaadjes | Kleine, lichtgroene deelblaadjes | Brede, donkergroene deelblaadjes |
| Bloei | Langer, op gang gebracht door kortere dagen | Autoflowering, grotendeels onafhankelijk van de daglengte | Korter, op gang gebracht door kortere dagen |
| THC en CBD | Niet te voorspellen uit het label; moet worden gemeten | ||
| Gebruikelijke toepassingen | Vezel-, zaad- en drugscultivars | Veredeling op autoflowering | Drugscultivars en veredeling |
Commerciële labels "sativa" en "indica" komen maar losjes overeen met de afstamming van een plant, en rasnamen weerspiegelen vaak niet de werkelijke genetische identiteit (Sawler et al., 2015). De labels volgen eerder een paar aromagenen dan de chemie als geheel (Watts et al., 2021). Onder traditionele landrassen hebben Zuid-Aziatische "Sativa"-typen meestal een verhouding tussen THC en CBD van 7 of meer en Afghaanse "Indica"-typen een lagere (McPartland en Small, 2020). Het THC- en CBD-gehalte van een bepaalde plant moet nog steeds worden gemeten.
Het is wel belangrijk te beseffen dat dit ruwe generalisaties zijn. Het werkelijke profiel van een specifiek ras kan sterk verschillen. Veel beschikbare variëteiten zijn hybriden, gekweekt uit zowel sativa- als indicaplanten, met een combinatie van kenmerken.
Hybride rassen
Hybride rassen zijn het resultaat van het kruisen van indica- en sativaplanten. Ze worden geselecteerd op eigenschappen van elk ouderras en kunnen een mengeling van kwaliteiten laten zien. Deze hybriden kunnen naar indica- of sativadominantie neigen, of ergens daartussenin vallen.
Het doel bij het maken van hybride rassen is vaak een balans te vinden tussen kenmerken van beide soorten. Hennepveredelaars selecteren bijvoorbeeld op een laag THC-gehalte en een bepaald cannabinoïdeprofiel, zoals meer CBD.
Hybride rassen worden ook vaak gekozen wanneer specifieke combinaties van cannabinoïden van belang zijn, vooral waar meerdere planteigenschappen gewenst zijn.
De teelt van Cannabis sativa
Cannabis sativa-planten zijn over het algemeen beter geschikt voor warmere gebieden met een lang groeiseizoen. Ze hebben veel licht en constante warmte nodig om goed te gedijen. Vergeleken met indicaplanten hebben sativavariëteiten een langere bloeicyclus en worden ze vaak behoorlijk hoog.
Door hun grootte hebben sativaplanten baat bij veel ruimte, wat ze geschikter maakt voor buitenteelt. Met de juiste technieken en beheersing van de omgeving is binnenteelt echter ook mogelijk.
Telers moeten rekening houden met specifieke eisen, zoals langere blootstelling aan daglicht, warme en vochtige omstandigheden en goed doorlatende grond. Als aan deze eisen wordt voldaan, kan dat een stevige opbrengst geven, vooral wanneer de planten met de juiste zorg worden onderhouden.
Veelgestelde vragen
Wat is Cannabis sativa?
Cannabis sativa is een plantensoort uit de familie Cannabaceae. Ze omvat zowel hennep met weinig THC, geteeld voor vezel, zaad en CBD, als drugscannabis die voor THC wordt geteeld.
Is hennep Cannabis sativa?
Ja. Hennep en drugscannabis behoren tot dezelfde soort. Hennep wordt veredeld op een laag THC-gehalte; volgens de EU-landbouwregels mag het THC-gehalte niet hoger zijn dan 0,3%. Over het hele genoom verschilt hennep van marihuana (Sawler et al., 2015). Zie het verschil tussen cannabis, marihuana en hennep.
Bevat sativa of indica meer CBD?
Het label kan dat niet vertellen. Commerciële namen sativa en indica voorspellen het THC- of CBD-gehalte niet betrouwbaar (Sawler et al., 2015; Watts et al., 2021); alleen een labmeting kan dat.
Voorspelt een sativalabel de effecten?
Er is geen betrouwbaar bewijs dat het dat doet. Effecten hangen vooral af van het gemeten THC- en CBD-gehalte en de gebruikte hoeveelheid.
Hoe lang duurt het voordat Cannabis sativa volgroeid is?
De groeiduur van Cannabis sativa hangt af van de specifieke variëteit en de teeltomstandigheden. Over het algemeen duurt het ongeveer 10 tot 16 weken voordat de plant volgroeid is.
Welke omgevingseisen stelt de teelt van Cannabis sativa?
Cannabis sativa groeit het best in een warme omgeving met dagtemperaturen tussen 21 en 29 °C en goed doorlatende, licht zure tot neutrale grond.
Welke plagen en ziekten treffen Cannabis sativa?
Cannabis sativa kan last hebben van plagen zoals spintmijten, bladluizen en rouwmuggen. Veelvoorkomende plantenziekten zijn meeldauw en grauwe schimmel. Goede teelt- en hygiënepraktijken zijn essentieel om deze problemen te beheersen.
Dit artikel is algemene informatie over de wetenschap van cannabis. Het doet geen uitspraken over de effecten van producten van Formula Swiss, die als cosmetische producten voor gebruik op de huid worden verkocht, en het is geen medisch advies. Lees onze volledige disclaimer.
Laatst gecontroleerd:
Bronnen
- Ren G, et al. Large-scale whole-genome resequencing unravels the domestication history of Cannabis sativa. Science Advances 2021. PMID 34272249
- McPartland JM, Small E. A classification of endangered high-THC cannabis (Cannabis sativa subsp. indica) domesticates and their wild relatives. PhytoKeys 2020. PMID 32296283
- Sawler J, et al. The genetic structure of marijuana and hemp. PLoS One 2015. PMID 26308334
- Watts S, et al. Cannabis labelling is associated with genetic variation in terpene synthase genes. Nature Plants 2021. PMID 34650264
- Long T, et al. Cannabis in Eurasia: origin of human use and Bronze Age trans-continental connections. Vegetation History and Archaeobotany 2017. doi:10.1007/s00334-016-0579-6
- Hussain T, et al. Cannabis sativa research trends, challenges, and new-age perspectives. iScience 2021. PMID 34841230
- European Commission. Hemp. Agriculture and rural development
